ThS. PHẠM TẤN XUÂN TƯỚC(*)
(*) Học viện Chính trị khu vực II, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Tóm tắt: Xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh vừa là vấn đề sống còn vừa phản ánh bản chất ưu việt của chế độ xã hội ta. Những tiến bộ trong cuộc chiến chống tham nhũng, tiêu cực do Đảng lãnh đạo được đông đảo đảng viên chân chính và nhân dân đồng tình, ủng hộ. Xuyên tạc hay phủ nhận thành quả của công cuộc này là “ngược dòng”, chống phá.
Từ khóa: phản bác; tham nhũng, tiêu cực; xuyên tạc
Cuối nhiệm kỳ Đại hội lần thứ XII (năm 2016) và nửa đầu nhiệm kỳ Đại hội lần thứ XIII của Đảng (năm 2021), khi cuộc chiến chống tham nhũng, tiêu cực do Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng phát động đi vào chiều rộng và chiều sâu, đạt nhiều kết quả tích cực thì các “nhà dân chủ cuội” không ngừng “bình loạn”, lan truyền những thông tin xuyên tạc, bóp méo tình hình chính trị ở Việt Nam. Chúng cho rằng, phòng, chống tham nhũng là mị dân vì Đảng không thực sự phòng, chống tham nhũng; tham nhũng là sản phẩm của thể chế chính trị ở Việt Nam; thực chất của cuộc chiến chống tham nhũng, tiêu cực ở Việt Nam là việc đấu đá nội bộ, tranh giành quyền lực, quyền lợi; càng chống tham nhũng thì tham nhũng càng nhiều vì đây là căn bệnh kinh niên của chế độ độc đảng cầm quyền…?!
Sự nguy hiểm của “phác đồ điều trị” trên là làm cho người dân dễ lầm tưởng tham nhũng gắn liền với thể chế chính trị xã hội chủ nghĩa và do chế độ một đảng cầm quyền gây ra. Từ nhận thức sai lệch đó dẫn tới sự suy giảm lòng tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong cán bộ, đảng viên và gây ra nguy cơ bất ổn về chính trị trong xã hội. Để bác bỏ quan điểm sai trái, thù địch trên, cần có luận cứ thuyết phục sau:
1. Tham nhũng là một vấn nạn có tính lịch sử, phổ quát gắn liền với sự ra đời và phát triển của bộ máy nhà nước
Tham nhũng là nhóm các hành vi nguy hiểm cho xã hội của những người làm việc cho nhà nước thông qua quá trình thực hiện các chức năng nhà nước nhằm mục đích vụ lợi.
Nhìn lại lịch sử nhân loại, tham nhũng tồn tại ở những giai đoạn phát triển khác nhau và không phân biệt bản chất chế độ chính trị. Sử sách và “bia miệng” ghi nhận, lưu truyền tiếng nhơ của các quan tham như những lời “răn”, cảnh tỉnh đối với cá nhân khi tham gia bộ máy công quyền. Có thể điểm qua một số vụ tham nhũng đình đám như: Hòa Thân (Nhà Thanh – Trung Quốc), Trương Phúc Loan (Chúa Nguyễn – Việt Nam), Ron Calderon (Thượng nghị sĩ bang California – Mỹ), Cốc Tuấn San (Thiếu tướng quân đội Trung Quốc), Joseph Estrada (Tổng thống Philippines) Arnoldo Aleman (Tổng thống Nicaragua), Pavlo Lazarenko (Thủ tướng Ukraine)(1),…
Chủ nghĩa Mác – Lênin cho rằng, trong xã hội có giai cấp, nhà nước trước hết đại diện cho quyền lực của một giai cấp nhất định, có chức năng điều hòa những lợi ích của các giai cấp khác nhau, thậm chí đối lập nhau. Quyền lực của nhà nước khi được trao cho những con người cụ thể để thực thi quyền lực công, nếu không có cơ chế kiểm soát dễ dẫn tới sự lợi dụng quyền lực hoặc lạm quyền. Sự gặp nhau giữa quyền lực công khi không được chế ước với nhu cầu cá nhân vượt quá giới hạn cho phép đã dẫn tới việc sử dụng quyền lực công phục vụ cho nhu cầu cá nhân. Tham nhũng là sản phẩm của sự tha hóa quyền lực. Nói cách khác, nguồn gốc sâu xa của vấn nạn tham nhũng là sự gặp nhau của hai nhân tố: quyền lực công và lòng tham cá nhân.
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: tham ô là “lấy của công làm của tư”(2). Là hành vi của “Người cán bộ, cậy quyền thế mà đục khoét dân, ăn của đút, hoặc trộm của công làm của tư”(3), đặc biệt nguy hại cho nhân dân, cho đất nước cần phải tiêu trừ tận gốc. Trong nhiều nguyên nhân dẫn tới vấn nạn tham ô thì việc kiểm tra, kiểm soát quyền lực chưa tốt và chủ nghĩa cá nhân là hai nguyên nhân chính yếu và thường trực. Theo Người, chủ nghĩa cá nhân là chỉ chăm lo vun vén cho lợi ích riêng, đặt lợi ích của cá nhân, của gia đình mình lên trên lợi ích chung của giai cấp, dân tộc, “miễn là mình béo, mặc thiên hạ gầy”. Chủ nghĩa cá nhân là bệnh mẹ đẻ ra trăm thứ bệnh con nguy hiểm, trong đó có bệnh tham ô: “Do cá nhân chủ nghĩa mà ngại gian khổ, khó khăn, sa vào tham ô, hủ hóa, lãng phí, xa hoa”(4). Người khẳng định: “cán bộ các cơ quan, các đoàn thể, cấp cao thì quyền to, cấp thấp thì quyền nhỏ. Dù to hay nhỏ, có quyền mà thiếu lương tâm là có dịp đục khoét, có dịp ăn của đút, có dịp “dĩ công vi tư””(5).
Như vậy, lý luận và thực tiễn đều cho thấy, tham nhũng, tiêu cực là một vấn nạn có tính xã hội, tính lịch sử, tính phổ quát gắn liền với sự ra đời và phát triển của bộ máy nhà nước. Tham nhũng, tiêu cực là “căn bệnh” tồn tại tất yếu và song hành cùng nhà nước, là “khuyết tật bẩm sinh” của quyền lực, do quyền lực nhà nước bị thao túng, tha hóa gây ra. Tham nhũng xuất hiện từ lâu trong quá trình phát triển của xã hội loài người, tồn tại ở các quốc gia không phân biệt chế độ xã hội, thể chế chính trị. Nhà nước còn thì tham nhũng còn. Kết luận tham nhũng, tiêu cực là “đặc sản” của thể chế chính trị, xã hội chủ nghĩa là không am hiểu lịch sử, “thấy cây mà không thấy rừng”, thiếu khoa học nhưng giàu dụng tâm chống phá.
2. Một đảng cầm quyền không đồng nhất với độc đoán, chuyên quyền, mất dân chủ – căn nguyên của tham nhũng, tiêu cực ở Việt Nam
Bản chất của dân chủ là dân là chủ và dân làm chủ. Nền dân chủ đích thực phải bảo đảm quyền lực thực tế của nhân dân, tôn trọng và chăm lo lợi ích cho nhân dân. Là Đảng của dân, do dân, vì dân, Đảng Cộng sản Việt Nam không ngừng phấn đấu cho mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Những thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử mà cách mạng Việt Nam đạt được hơn 93 năm qua luôn gắn liền với sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng. Đây là cơ sở để nhân dân tin yêu, ủng hộ và giao phó cho Đảng trọng trách dẫn đường.
Bước vào thời kỳ đổi mới, Đảng khẳng định dân chủ vừa là mục tiêu, vừa là động lực của công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong quá trình xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa vẫn còn nơi này, nơi khác thiếu dân chủ. Thậm chí là độc đoán, chuyên quyền hay “gia đình trị”. Nhưng những tiêu cực này chỉ là hiện tượng, không phổ biến và càng không phải là bản chất của chế độ chính trị ở Việt Nam.
Bài học rút ra từ những đại án tham nhũng gần đây là ở tổ chức đảng nào mà cấp ủy trong quá trình lãnh đạo vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ, thực hiện tự phê bình và phê bình hình thức, buông lỏng công tác kiểm tra, giám sát thì tham nhũng, tiêu cực mới có môi trường nảy sinh, phát triển. Nhưng lấy cái riêng để quy kết cái chung, thổi phồng tiêu cực mà bỏ qua nhân tố tích cực giữ vai trò chủ đạo để phủ nhận bản chất tốt đẹp của chế độ chính trị ở Việt Nam là ngụy biện. Không phải thể chế mà chính là bản chất chế độ mới quyết định dân chủ. Theo GS, TS. Tạ Ngọc Tấn: “Một Đảng lãnh đạo không đồng nhất với độc tài lãnh đạo, không đồng nhất với mất dân chủ. Không nhất thiết cứ đa nguyên chính trị, đa đang đối lập mới có dân chủ thực sự và không có đa nguyên, đa đảng thì không có dân chủ”(6).
Tuy đồng hành nhưng độc đoán, chuyên quyền chỉ là tác nhân góp phần cho tham nhũng, tiêu cực gia tăng. Căn nguyên của tham nhũng, tiêu cực là quyền lực công bị tha hóa bởi lòng tham. Do vậy, tham nhũng, tiêu cực không “trọng tình” miễn trừ bất kỳ nhà nước nào. Dù đó là nhà nước xã hội chủ nghĩa hay nhà nước tư bản chủ nghĩa, nhất nguyên hay đa nguyên chính trị. Báo cáo chỉ số cảm nhận tham nhũng (CPI) năm 2022 của Tổ chức Minh bạch Quốc tế (TI) công bố ngày 31/01/2023 ghi nhận, tham nhũng tồn tại ở 180 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đứng đầu bảng xếp hạng về tính minh bạch và sự trong sạch là Đan Mạch đạt 90/100 điểm và cuối bảng là Somalia với 12/100 điểm(7). Sự thật hiển nhiên này đã bác bỏ luận điểm thay đổi thể chế chính trị từ nhất nguyên sang đa nguyên là triệt tiêu tham nhũng, tiêu cực. Vì vậy, “toa thuốc” mà những “lang băm” kê cho Việt Nam không phải để cứu người mà là “giết người”.
3. Phòng, chống tham nhũng, tiêu cực góp phần xây dựng Đảng, Nhà nước Việt Nam trong sạch, vững mạnh, không có vùng cấm và không “kim bài miễn tử”
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định, cách mạng “trước hết phải có Đảng cách mệnh… Đảng có vững cách mệnh mới thành công”(8). Sự đúng đắn của đường lối và sự vững mạnh của tổ chức là điều kiện tiên quyết để Đảng tập hợp, phát huy sức mạnh đoàn kết toàn dân đấu tranh giành chính quyền. Trải qua 15 năm đấu tranh với sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta đã giành thắng lợi trong Cánh mạng tháng Tám năm 1945, đập tan nhà nước thực dân phong kiến, lập ra nhà nước dân chủ nhân dân. Trở thành đảng cầm quyền, Đảng giữ vai trò lãnh đạo chính quyền nhà nước, Mặt trận dân tộc thống nhất, các tổ chức quần chúng thực hiện nhiệm vụ bảo vệ chính quyền và xây dựng chế độ xã hội mới nhằm không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân. Để hoàn thành trọng trách to lớn này, “Đảng ta cần phải mạnh mẽ, trong sạch, kiểu mẫu”(9). Người yêu cầu phải thường xuyên xây dựng Đảng cầm quyền trên các mặt: tư tưởng, chính trị, tổ chức, đạo đức. Trong đó, đạo đức phải là “gốc”, nhiệm vụ trọng tâm của công tác xây dựng Đảng. Tại Lễ kỷ niệm 30 năm ngày thành lập Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Đảng ta là đạo đức, là văn minh”(10). Trong điều kiện đảng cầm quyền, cán bộ, đảng viên được giao những chức vụ trong bộ máy chính quyền, các đoàn thể, phụ trách các lĩnh vực đời sống xã hội. Nếu đội ngũ này không thấm nhuần đạo đức cách mạng, xao nhãng việc tu dưỡng, rèn luyện, thiếu lương tâm thì tha hóa, hủ bại, phá hỏng sự trong sạch của bộ máy: “Những người trong các công sở đều có nhiều hoặc ít quyền hành. Nếu không giữ đúng Cần, Kiệm, Liêm, Chính thì dễ trở nên hủ bại, biến thành sâu mọt của dân”(11). Để phòng ngừa nguy cơ lớn đối với Đảng cầm quyền là sai lầm đường lối; quan liêu, xa dân; chủ nghĩa cá nhân, Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu cấp ủy phải nêu gương, coi trọng giáo dục đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên. Bên cạnh đó, Người đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên phải thường xuyên tự phê bình và phê bình, phải tổ chức tốt công tác kiểm tra. Người yêu cầu kiểm tra, kiểm soát phải gắn với thi hành kỷ luật của Đảng. Kiểm tra vừa giúp cán bộ nhận ra khuyết điểm để sửa chữa vừa là cơ sở để xử phạt, thanh lọc những phần tử thoái hóa, biến chất ra khỏi hàng ngũ của Đảng. Xem tệ ăn hối lộ, tham ô, lãng phí là “giặc nội xâm”, Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu phải nghiêm trị dù kẻ đó là ai và ở cương vị nào. Người dẫn lời phê bình nghiêm khắc của V.I.Lênin khi biết tin Tòa án Mạc Tư Khoa xử nhẹ một vụ ăn hối lộ “Không xử bắn bọn ăn hối lộ mà xử nhẹ như thế, là một việc xấu hổ cho những người cộng sản, những người cách mạng…”(12).
Quán triệt quan điểm “một Đảng mà giấu giếm khuyết điểm của mình là một Đảng hỏng. Một Đảng có gan thừa nhận khuyết điểm của mình, vạch rõ những cái đó, vì đâu mà có khuyết điểm đó, xét rõ hoàn cảnh sinh ra khuyết điểm đó, rồi tìm kiếm mọi cách để sửa chữa khuyết điểm đó. Như thế là một Đảng tiến bộ, mạnh dạn, chắc chắn, chân chính”(13), từ khi đất nước bước vào thời kỳ đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế đến nay, Đảng luôn quan tâm đến công tác xây dựng Đảng, khẳng định đây là nhiệm vụ then chốt, thường xuyên, liên tục.
Với tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, nói rõ sự thật, đánh giá đúng sự thật, kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, trong đó “xây” là nhiệm vụ cơ bản, “chống” là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách, Đảng đã ban hành nhiều quyết sách về xây dựng Đảng. “Từ Đại hội lần thứ VI của Đảng đến nay, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ban hành 09 nghị quyết, Bộ Chính trị đã ban hành 06 nghị quyết chuyên đề về xây dựng Đảng”(14). Tiêu biểu: Nghị quyết số 12-NQ/TW ngày 16/01/2012 của Ban Chấp hành Trung ương Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay; Nghị quyết số 04-NQ/TW ngày 30/10/2016 của Ban Chấp hành Trung ương về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ; Quy định số 41-QĐ/TW ngày 3/01/2021 của Bộ Chính trị về việc miễn nhiệm, từ chức đối với cán bộ; Kết luận số 01-KL/TW ngày 18/5/2021 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị khóa XII Về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; Kết luận số 21-KL/TW ngày 25/10/2021 của Ban Chấp hành Trung ương về đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị; kiên quyết ngăn chặn, đẩy lùi, xử lý nghiêm cán bộ, đảng viên suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”; Quy định số 37-QĐ/TW ngày 25/10/2021 của Ban Chấp hành Trung ương về những điều đảng viên không được làm; Quy định số 114 – QĐ/TW ngày 11/7/2023 của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác cán bộ.
Xác định tham nhũng là một trong bốn nguy cơ đối với đất nước, Bộ Chính trị quyết định thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng (ngày 01/02/2013) do Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng làm Trưởng ban. Kể từ đây, công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực được chỉ đạo quyết liệt với cách làm bài bản. Nhiều quy định được ban hành đồng bộ, khả thi, giải quyết được không ít vấn đề tồn tại trước đây. Trong công tác cán bộ, tình trạng chạy chức, chạy quyền, cục bộ địa phương, “thân quen”, “cánh hẩu”, “lợi ích nhóm” đã giảm hẳn. Công tác tuyên truyền, giáo dục được quan tâm, đẩy mạnh. Tăng cường rèn luyện, nâng cao phẩm chất, đạo đức cách mạng, xây dựng văn hóa liêm chính, tiết kiệm, ý thức tự giác chấp hành nghiêm các quy định của Đảng, Nhà nước. Xây dựng và thực hiện các quy tắc ứng xử, quy tắc đạo đức nghề nghiệp; tích cực đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; trọng danh dự, liêm sỉ, biết xấu hổ khi bản thân và người thân tham nhũng, tiêu cực. Đảng và Nhà nước đã và đang xây dựng một cơ chế phòng, chống tham nhũng, tiêu cực hữu hiệu theo hướng: chặt chẽ, đồng bộ về chính sách, pháp luật để “không thể”; răn đe, trừng trị nghiêm khắc để “không dám”; xây dựng văn hóa liêm chính để “không muốn”; đãi ngộ tương xứng để “không cần”.
Với tinh thần “Ai bàn lùi, né tránh trách nhiệm thì đứng sang một bên”, “Ai không làm thì đứng sang một bên”, Đảng lãnh đạo cả hệ thống chính trị quyết liệt nhập cuộc. Số đảng viên vi phạm được phát hiện nhiều hơn và bị xử lý kỷ luật nghiêm hơn, kể cả đảng viên giữ cương vị lãnh đạo cao cấp. Hàng loạt cán bộ, không kể đương chức hay đã nghỉ hưu, cấp cao hay cấp thấp, khóa này hay khóa trước, nếu kiểm tra phát hiện sai phạm thì tùy mức độ mà bị xử lý kỷ luật theo các quy định của Đảng và xử lý hình sự theo pháp luật của Nhà nước đúng với quan điểm chỉ đạo “không có vùng cấm, không có ngoại lệ, bất kể đó là ai”. Trong số đảng viên là cán bộ diện Trung ương quản lý, nhiệm kỳ Đại hội lần thứ XI xử lý kỷ luật 11 người, nhiệm kỳ Đại hội lần thứ XII là 113 người … lần đầu tiên, Trung ương khai trừ 03 Ủy viên Trung ương Đảng đương nhiệm(15). Theo Thông báo nhanh kết quả phiên họp thứ 24 Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực (ngày 16/8/2023) “Từ đầu nhiệm kỳ Đại hội lần thứ XIII đến nay, đã thi hành kỷ luật 91 cán bộ diện Trung ương quản lý, trong đó có 17 Ủy viên, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, 23 sĩ quan cấp tướng trong lực lượng vũ trang (tăng gần 02 lần so với nửa đầu nhiệm kỳ Đại hội lần thứ XII). Ngành Thanh tra, Kiểm toán đã kiến nghị thu hồi, xử lý tài chính hơn 340.000 tỷ đồng (tăng hơn 02 lần so với nửa đầu nhiệm kỳ Đại hội lần thứ XII), hơn 1.700 ha đất; kiến nghị xử lý trách nhiệm đối với hơn 6.600 tập thể và gần 18.000 cá nhân. Các cơ quan chức năng đã chuyển gần 1.200 vụ việc có dấu hiệu tội phạm sang cơ quan điều tra để xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật (tăng gần 02 lần so với cả nhiệm kỳ Đại hội lần thứ XII)”(16). Xin hỏi các “nhà dân chủ cuội” đó có phải là “tỉa lá” ở những cành sâu không?
Có nhiều nguyên nhân dẫn tới kết quả trên. Nhưng trên hết là quyết tâm chính trị, kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, góp phần xây dựng Đảng và Nhà nước ngày càng trong sạch, vững mạnh của Đảng, đứng đầu là Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng. Với đức độ, tài năng, nhiệt huyết và dũng khí, đồng chí trở thành hạt nhân đoàn kết, quy tụ ý Đảng, lòng dân trong cuộc chiến chống tham nhũng, tiêu cực đầy cam go, nguy hiểm. Phát biểu kết luận cuộc họp Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực (ngày 18/11/2022), Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Trưởng Ban Chỉ đạo khẳng định, càng đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, Đảng của chúng ta càng mạnh lên, càng củng cố, tăng cường niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ, làm cho bộ máy trong sạch(17). Phòng, chống tham nhũng, tiêu cực là chủ trương nhất quán, có tính kế thừa, phát triển tinh thần các nhiệm kỳ Đại hội Đảng, Hội nghị Trung ương. Chủ trương đúng đắn này được đông đảo cán bộ, đảng viên và nhân dân ủng hộ, đồng hành. Thành quả đạt được trong công cuộc phòng, chống tham nhũng, tiêu cực thời gian qua là minh chứng về sự đoàn kết trong Đảng và hệ thống chính trị, thể hiện tinh thần “tiền hô hậu ủng”, “nhất hô bá ứng”, “trên dưới đồng lòng”, “dọc ngang thông suốt”.
Như vậy, xuyên tạc, phủ nhận thành quả của công cuộc phòng, chống tham nhũng, tiêu cực là quan điểm “ngược dòng”, thực chất là chống phá cách mạng Việt Nam của các thế lực thù địch./.
———————————–
(1) Thái Bình (tổng hợp): 05 vụ tham nhũng đình đám nhất thế giới, https://baonghean.vn, ngày 09/12/2016
(2), (9) và (12) Hồ Chí Minh, Toàn tập, t.7, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr.296, 415 và 288
(3) và (5) Hồ Chí Minh, Toàn tập, t.6, Sđd, tr.126 và 127
(4) và (11) Hồ Chí Minh, Toàn tập, t.15, Sđd, tr.547 và 122
(6) Ban Tuyên giáo Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, Góp phần ngăn chặn các hiện tượng suy thoái và đấu tranh chống các quan điểm sai trái, Nxb Văn hóa – Văn nghệ, TP Hồ Chí Minh, 2016, tr.173
(7) Dẫn theo Báo Thanh tra điện tử: Chỉ số cảm nhận tham nhũng 2022: Những điểm nổi bật (2/2/2023), https://thanhtra.com.vn
(8) Hồ Chí Minh, Toàn tập, t.2, Sđd, tr.289
(10) Hồ Chí Minh, Toàn tập, t.12, Sđd, tr.403
(13) Hồ Chí Minh, Toàn tập, t.5, Sđd, tr.301
(14) Lâm Quốc Tuấn – Đinh Quang Thành: Giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác xây dựng Đảng và sự vận dụng của Đảng ta trong bối cảnh hiện nay – Tạp chí Cộng sản điện tử (ngày 20/4/2022), https://www.tapchicongsan.org.vn
(15) Nguyễn Minh Tuấn, Phản bác luận điệu xuyên tạc cuộc chiến chống tham nhũng hiện nay – Tạp chí điện tử Lý luận Chính trị (ngày 15/4/2023), http://lyluanchinhtri.vn
(16) Báo Quân đội Nhân dân điện tử, Thông báo kết quả Phiên họp thứ 24 Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, https://www.qdnd.vn/chinh-tri, ngày 16/8/2023
(17) Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, Càng đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, Đảng càng mạnh lên, https://dangcongsan.vn, ngày 16/8/2022
(Tạp chí Khoa học chính trị Số 09_2023)
