CN. NGUYỄN THỊ THU NHI(*)
(*) Học viện Chính trị khu vực II, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Ngày nhận bài: 09/5/2022 Ngày thẩm định: 10/6/2022 Ngày duyệt đăng: 20/8/2022
Tóm tắt: Dân tộc Chăm là một thành viên trong đại gia đình các dân tộc Việt Nam, có quá trình lịch sử lâu đời với nền văn hóa phong phú và đa dạng. Nghệ thuật ca múa của người Chăm ở Việt Nam rất phong phú, đa dạng, độc đáo, được xem là đặc sản tinh thần của dân tộc, do người dân sáng tạo, được lưu truyền qua nhiều thế hệ và sử dụng rộng rãi trong sinh hoạt cộng đồng. Những năm qua, công tác nghiên cứu, sưu tầm, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào Chăm nói chung, nghệ thuật múa Chăm nói riêng được các cấp, các ngành quan tâm.
Từ khóa: bảo tồn và phát huy; nghệ thuật múa Chăm; Ninh Thuận
Múa Chăm là một bộ phận độc đáo trong di sản văn hóa Chăm, thường diễn ra vào các ngày lễ đầu năm, đầu mùa. Những điệu múa đặc trưng là “đóa pụ” (có nghĩa là đội nước, khi múa, những cô gái đội một cái bình trên đầu – đội đầu là hình thức vận chuyển phổ biến của người Chăm), múa quạt, múa khăn, múa trống paranưng, múa roi, múa chèo thuyền. Mỗi điệu múa chứa đựng những nội dung khác nhau, nhưng đều phản ánh ước vọng của người Chăm trước thần linh, thân tộc, thiên nhiên và cộng đồng. Họ mong cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cây cối tươi tốt, con cháu ấm no khỏe mạnh, hạnh phúc, được sống yên ổn làm ăn và thờ phụng tổ tiên.
1.Thực trạng bảo tồn và phát huy nghệ thuật múa Chăm ở tỉnh Ninh Thuận
Thứ nhất, sự quan tâm của Đảng và Nhà nước
Đảng và Nhà nước rất quan tâm đến công tác bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc Chăm và đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách, cụ thể như: Quyết định số 53/CP ngày 22/02/1980 của Hội đồng Chính phủ về chủ trương đối với chữ viết của các dân tộc thiểu số; Thông tư số 03-TT/TW ngày 03/5/1991 của Ban Bí thư về công tác đối với đồng bào Chăm; Chỉ thị số 06/2004/CT-TTg ngày 28/02/2004 của Thủ tướng Chính phủ về tiếp tục phát triển kinh tế – văn hóa – xã hội, bảo đảm an ninh trật tự vùng đồng bào Chăm trong tình hình mới. Ngày 15/6/2016, Tỉnh ủy Ninh Thuận đã ban hành Chỉ thị số 14-CT/TU về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa vật thể và phi vật thể trên địa bàn tỉnh. Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Ninh Thuận lần thứ XIV, nhiệm kỳ 2020 – 2025 khẳng định: “Xây dựng nền văn hóa phát triển toàn diện, có nét đặc sắc riêng, nhất là văn hóa của đồng bào Raglai, Chăm”(1).
Những chủ trương đúng đắn trên đã tạo cơ sở pháp lý để định hướng phát triển di sản nghệ thuật múa dân gian Chăm, nhằm bảo tồn và phát huy văn hóa Chăm tại tỉnh Ninh Thuận, trong đó có việc thành lập và ra đời 03 thiết chế đặc thù dành riêng cho đồng bào Chăm. Cụ thể: Ngày 19/01/1993, tỉnh Ninh Thuận đã thành lập Trung tâm Nghiên cứu và đào tạo văn hóa Chăm, sau đó được đổi thành Trung tâm Nghiên cứu văn hóa Chăm tỉnh Ninh Thuận. Đây là đơn vị mang tính đặc thù riêng trong hệ thống các đơn vị sự nghiệp trực thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Ninh Thuận nói riêng và hệ thống các cơ quan nhà nước nói chung. Bởi, Trung tâm là cơ quan đơn nhất chuyên làm nhiệm vụ nghiên cứu khoa học về văn hóa Chăm trên cả nước. Ngoài ra, 02 thiết chế đặc thù khác là: Ban biên soạn sách chữ Chăm được thành lập để nghiên cứu chữ viết Chăm và biên soạn các bộ sách giáo khoa, sách tham khảo dành cho học sinh ở vùng đồng bào Chăm học ở cấp tiểu học. Tuy nhiên, hai thiết chế này hiện đã sáp nhập.
Thời gian qua, Nhà nước đã hỗ trợ nhiều cho công tác trùng tu các đền, tháp Chăm tại Ninh Thuận, đặc biệt là tôn tạo, cải tạo nhiều di tích để đưa vào phục vụ du lịch. Từ năm 1981 đến nay, các tháp Chăm ở Ninh Thuận đã được nghiên cứu, thám sát khảo cổ học và trùng tu nhiều đợt. Các công trình phụ trợ, khuôn viên của các tháp Chăm được xây dựng, tôn tạo khang trang. Hiện nay, các tháp Chăm là một trong những điểm đến quan trọng về khía cạnh tâm linh, lịch sử, văn hóa, kiến trúc, nghệ thuật, điêu khắc hấp dẫn du khách khi tới Ninh Thuận. Đặc biệt, Đền tháp Po Klaong Girai ở Ninh Thuận là nơi thu hút đông đảo khách du lịch đến thăm quan, trở thành một trong những trọng điểm du lịch của địa phương. Ngoài ra, Nhà nước còn quan tâm sửa chữa, xây mới lại Đền thờ Po Inâ Nagar, Mẹ thần Xứ sở, phục vụ nhu cầu tâm linh của người Chăm làng Hữu Đức, Phước Hữu, Ninh Phước.
Thứ hai, công tác bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật múa Chăm ở tỉnh Ninh Thuận
Thời gian qua, tỉnh Ninh Thuận từng bước xây dựng và hoàn thiện chính sách đào tạo nguồn nhân lực; chính sách khuyến khích tài năng, sáng tạo, ưu đãi văn nghệ sĩ; chính sách xã hội hóa nghệ thuật biểu diễn. Mở rộng giao lưu, hợp tác trong đào tạo nguồn nhân lực và tôn vinh các tác phẩm nghệ thuật biểu diễn. Chú trọng đầu tư phát triển thị trường cho các tác phẩm sân khấu, âm nhạc, các chương trình biểu diễn chuyên và không chuyên. Khuyến khích các doanh nghiệp tại địa phương đầu tư kinh doanh lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn. Bảo tồn và phát huy nghệ thuật truyền thống dân tộc kết hợp với các loại hình nghệ thuật đương đại, tạo ra nhiều tác phẩm chất lượng cao, thể hiện được tính sáng tạo, độc đáo của nghệ thuật truyền thống, đặc trưng của địa phương. Khuyến khích và hỗ trợ các văn nghệ sĩ tham gia học tập, bồi dưỡng, biểu diễn và các hoạt động liên quan khác.
Hỗ trợ kinh phí cho nghệ nhân khi tham gia dạy múa dân gian cho các câu lạc bộ, các bạn trẻ ở làng, xã Chăm. Nghệ nhân không chỉ là người nắm giữ các bí quyết của nghề truyền thống, mà còn am hiểu tập quán, luật tục trên nhiều phương diện, lưu giữ những tri thức được đúc kết trong quá trình sinh tồn qua nhiều giai đoạn của cộng đồng. Vai trò của nghệ nhân rất quan trọng trong việc duy trì, phát huy các giá trị di sản. Có nhiều yếu tố thuận lợi tác động đến công tác bảo tồn, phát huy di sản văn hóa và khai thác du lịch tại các làng của cộng đồng cư dân Chăm tình Ninh Thuận, trong đó, nghệ nhân là vốn quý cần được quan tâm hơn để làm cơ sở cho công tác bảo tồn. Bằng cách làm này, thời gian gần đây, số lượng cá nhân trong cộng đồng nắm bắt tri thức về nghệ thuật múa dân gian Chăm ở tỉnh Ninh Thuận đã có sự gia tăng.
Từ khi thành lập đến nay, Trung tâm Nghiên cứu văn hóa Chăm tỉnh Ninh Thuận đã tiến hành khảo sát, nghiên cứu nhiều chuyên đề về văn hóa Chăm. Ngoài ra, Trung tâm cũng tổ chức và phối hợp tổ chức nhiều cuộc trưng bày, triển lãm chuyên đề, lưu động phục vụ những ngày lễ, kỷ niệm, ngày hội văn hóa Chăm, văn hóa các dân tộc trong và ngoài tỉnh. Thông qua những buổi lưu diễn văn nghệ, Đoàn nghệ thuật dân gian Chăm tỉnh Ninh Thuận đã đáp ứng được nhu cầu của đồng bào Chăm trong sinh hoạt văn hóa nghệ thuật. Nhiều điệu múa đã có sự cách tân một cách phù hợp hơn, nhưng vẫn giữ được những nguyên tắc trong nghệ thuật múa Chăm.
Tuy nhiên, múa Chăm đang đứng trước những thách thức rất lớn từ xã hội hiện đại, như cạnh tranh với loại hình nghệ thuật hiện đại, sự hời hợt của giới trẻ… Múa dân gian Chăm đang đứng trước nguy cơ mai một của việc sao chép bằng trí nhớ, bằng truyền khẩu, sự mất mát bởi những nghệ nhân lần lượt qua đời. Hiện nay, số lượng nghệ nhân ở tỉnh Ninh Thuận biết làm và diễn tấu các loại nhạc cụ, điệu múa, bài hát dân gian không nhiều; trong khi lớp trẻ không còn hào hứng trước di sản văn hóa cộng đồng khi tiếp cận và thích thú với những loại hình sinh hoạt văn hóa đầy năng động và mới lạ, hấp dẫn. Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Ninh Thuận, “Nguồn kinh phí đầu tư cho dàn dựng còn thấp, một số trang thiết bị âm thanh, ánh sáng phục vụ cho công tác tập dợt và biểu diễn còn thiếu và chưa đồng bộ. Đời sống của cán bộ, nghệ sĩ diễn viên còn khó khăn. Chế độ ưu đãi đối với diễn viên, nghệ sĩ chưa phù hợp nên chưa thu hút được đội ngũ diễn viên có kinh nghiệm và có trình độ chuyên môn cao. Phần lớn diễn viên của Đoàn Ca múa nhạc dân tộc chưa được đào tạo ở các trường văn hóa nghệ thuật, nên trình độ chuyên môn còn hạn chế”(2).
Đa số nghệ nhân là những người lớn tuổi, có uy tín, kinh nghiệm và nắm giữ nhiều tri thức liên quan đến quản lý xã hội, khai thác tự nhiên của cộng đồng. Nhiều giá trị di sản văn hóa không được duy trì, bởi nghệ nhân dần mất đi và đem theo những bí quyết, kinh nghiệm của ngành nghề, tri thức liên quan. Trong khi đó, lớp trẻ tiếp cận và thích ứng những giá trị trong xã hội mới, sao nhãng, xa dần và không còn hứng thú với những giá trị truyền thống của cộng đồng. Thời gian qua, Trung tâm Nghiên cứu văn hóa Chăm và Đoàn nghệ thuật dân gian Chăm tỉnh Ninh Thuận đã có những đóng góp rất lớn trong việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy nghệ thuật múa Chăm, nhưng vẫn chưa thể đáp ứng hoàn toàn nhu cầu và thực hiện tốt vai trò cứu vãn nhiều giá trị văn hóa Chăm, như kiến trúc nhà ở, trang phục, thư tịch cổ, các lễ hội của gia tộc, truyện kể, nghệ thuật hát ngâm Ariya, âm nhạc dân gian và các vũ điệu truyền thống. Theo thời gian, sinh hoạt văn hóa Chăm truyền thống chịu tác động bởi nhiều yếu tố khách quan do quá trình hội nhập. Đây là một trong những thử thách lớn để đưa văn hóa Chăm hội nhập và phát triển cùng với các dân tộc và quốc gia trong khu vực Đông Nam Á.
Bên cạnh đó, những tư liệu văn hóa dân gian Chăm, trong đó có ca múa nhạc dân gian đang dần thất truyền. Những nghệ nhân, như cụ Thạch Tiềm, người đánh trống Ginăng nổi tiếng nhất, đã ra đi và vĩnh viễn mang theo những bài trống và phong cách biểu diễn tuyệt vời có một không hai. Nghệ nhân đa tài sử dụng được nhiều loại nhạc cụ Chăm, như ông Trượng Tốn, Lại Xuân Điểm… và các nữ nghệ nhân hát ru, hát ariya (trường ca), múa cổ truyền Chăm đều đã lớn tuổi. Nguy cơ mai một những tư liệu ca múa nhạc dân gian Chăm là rất lớn.
Thứ ba, hoạt động biểu diễn, quảng bá nghệ thuật múa Chăm ở tỉnh Ninh Thuận
Với mục đích bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể đặc sắc của văn hóa dân tộc nói chung, văn hóa Chăm nói riêng, hằng năm, Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Thuận đều xây dựng báo cáo tình hình thực hiện chiến lược văn hóa đối ngoại. Theo đó, công tác văn hóa đối ngoại của tỉnh đã đạt được những kết quả đáng khích lệ.
Tỉnh Ninh Thuận đã tập trung thực hiện các nội dung: tuyên truyền, phổ biến và hướng dẫn chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước, các nội dung của Chính phủ, của tỉnh về công tác đối ngoại, ngoại giao văn hóa và hội nhập quốc tế; tổng hợp, biên soạn, thường xuyên cập nhật thông tin và tổ chức hội nghị, hội thảo truyền đạt chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về công tác đối ngoại; phát hành ấn phẩm cẩm nang du lịch Ninh Thuận, bản đồ, đĩa giới thiệu, quảng bá du lịch Ninh Thuận tới Đại sứ quán các nước tại Việt Nam;…
Hiện nay, công tác viết tin bài trên website của Trung ương, tỉnh về nghệ thuật múa dân gian Chăm được nhiều người quan tâm. Nhiều tin bài được đăng trên báo tỉnh Ninh Thuận, cổng thông tin điện tử của tỉnh, huyện. Với những hình thức tuyên truyền, quảng bá trên, múa dân gian Chăm đang có dấu hiệu được hồi sinh. Việc làm này không chỉ là niềm tự hào đối với người dân Chăm, mà còn tiếp thêm sức mạnh to lớn cho người Chăm trong hành trình khôi phục và gìn giữ những nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc mình từ thời thượng cổ. Vì vậy, người dân trên mọi miền Tổ quốc cũng như khách du lịch quan tâm đến văn hóa Chăm đều có thể dễ dàng tìm hiểu thông qua các website.
Công tác truyền thông, quảng bá nghệ thuật múa Chăm được các cấp lãnh đạo ban, ngành quản lý quan tâm và có chiến lược phát triển phù hợp với địa phương và đạt được nhiều kết quả đáng kể, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa loại hình nghệ thuật dân gian này. Trong một năm, người Chăm tổ chức rất nhiều lễ hội, như cụm lễ hội trên đền tháp, hệ thống lễ hội Rija do các làng Chăm và gia tộc tổ chức. Ngoài ra, người Chăm còn có các lễ hội theo chu kỳ 03 năm hay 09 năm tổ chức một lần. Hiện nay, chỉ có lễ hội Rija Nagar, lễ hội Kate và lễ hội Ramâwan mới được chú trọng quảng bá trên các phương tiện truyền thông, giới thiệu trên sân khấu bằng các tiết mục văn nghệ tái hiện không gian lễ hội. Tuy nhiên, các lễ hội như Rija Dayep, Rija Praong, Puis, Payak, Paralao Kasah, Maruei Binâk và Pakap Haluw Kraong vẫn chưa được khai thác. Thậm chí, một số lễ hội mai một, biến mất vĩnh viễn trong sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng tâm linh của người Chăm, như Paralao Kasah và Pakap Haluw Kraong.
Thứ tư, phát triển du lịch góp phần bảo tồn và phát huy nghệ thuật múa dân gian Chăm ở tỉnh Ninh Thuận
Ngày 10/4/2012, Ban Thường vụ Tỉnh ủy tỉnh Ninh Thuận đã ban hành Nghị quyết số 07-NQ/TU về phát triển du lịch Ninh Thuận đến năm 2020 tầm nhìn đến năm 2030. Trên cơ sở quán triệt và để triển khai thực hiện có hiệu quả Quyết định số 1755/QĐ-TTg ngày 08/9/2016 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030, Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Thuận đã ban hành Kế hoạch số 1105/KH-UBND ngày 30/3/2017 về triển khai thực hiện Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận; tập trung chỉ đạo đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các cấp, các ngành, địa phương về vị trí, vai trò của các ngành công nghiệp văn hóa trong phát triển kinh tế – xã hội; huy động sự tham gia rộng rãi, có hiệu quả của các phương tiện thông tin đại chúng trong việc tuyên truyền, phổ biến chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về phát triển các ngành công nghiệp văn hóa tại địa phương(3). Văn hóa Chăm được xem là nguồn tài nguyên quan trọng cần hướng đến trong việc tạo thương hiệu nhằm thu hút khách du lịch.
Nghệ thuật múa rất quan trọng với cộng đồng dân tộc Chăm, bởi nó xuất hiện ở phần lễ và cả phần hội. Người Chăm với những nhạc cụ, như trống Ginăng, trống Paranưng, kèn Saranai là sẽ có nghệ thuật múa. Đến mỗi mùa Kate, từ người già đến trẻ nhỏ trong làng cùng tập múa ở khoảng sân to nhất của làng để vui hội. Điều này cho thấy, ý thức bảo tồn, phát huy nghệ thuật múa trong cộng đồng người Chăm rất cao. Đây chính là thế mạnh để các cấp chính quyền tỉnh Ninh Thuận gắn việc bảo tồn và phát huy nghệ thuật múa Chăm với hoạt động du lịch, góp phần phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh, cũng như vùng đồng bào Chăm.
Tỉnh Ninh Thuận đã thể hiện sự chủ động khi tổ chức thành công các sự kiện văn hóa, thể thao và du lịch, điển hình như Ngày hội văn hóa – thể thao – du lịch vùng đồng bào dân tộc Chăm tại Khu du lịch tháp Po Klon Girai. Trung tâm Thông tin xúc tiến du lịch tỉnh Ninh Thuận cũng có những hoạt động nhằm thu hút khách du lịch trên các phương tiện truyền thông, xây dựng các ấn phẩm, cẩm nang du lịch… để tuyên truyền, quảng cáo, xúc tiến du lịch, giới thiệu hình ảnh con người, văn hóa, danh lam thắng cảnh ở Ninh Thuận.
Tuy nhiên, chất lượng và hiệu quả hợp tác còn hạn chế. Đặc biệt, Trung tâm Thông tin xúc tiến du lịch cũng chưa thực sự xây dựng được kênh thông tin hoàn chỉnh để khách du lịch, doanh nghiệp có thể tiếp cận; website về du lịch tỉnh còn đơn điệu, sơ sài nội dung và chất lượng bài viết, bố cục website, hình ảnh về di sản văn hóa Chăm… Điều này cho thấy, các đon vị liên quan chưa bảo đảm tính chuyên nghiệp trong hoạt động du lịch văn hóa Chăm ở địa phương. Hơn nữa, tính chuyên nghiệp trong hoạt động du lịch thể hiện trên nhiều bình diện từ quy hoạch tổng thể, thiết kế tour chuyên biệt, đào tạo nguồn nhân lực, quảng bá, sự kết hợp với các địa phương.
2. Giải pháp bảo tồn và phát huy nghệ thuật múa Chăm ở tỉnh Ninh Thuận
Một là, nâng cao nhận thức trong nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị của nghệ thuật múa Chăm
Tiếp tục phối hợp với các sở, ban, ngành tổ chức nhiều cuộc liên hoan, hội thi văn hóa văn nghệ quần chúng, góp phần làm phong phú hoạt động văn hóa, nghệ thuật ở cơ sở, tạo điều kiện cho đoàn nghệ thuật múa dân gian Chăm được giao lưu, trao đổi, học tập, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và nâng cao nhận thức trách nhiệm bảo tồn các di sản văn hóa truyền thống trong cộng đồng dân tộc Chăm. Xây dựng kế hoạch, nội dung, hình thức nghiên cứu bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật múa Chăm.
Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến đối với các tầng lớp nhân dân, nhằm khơi dậy lòng tự hào đối với di sản văn hóa Chăm nói chung và nghệ thuật múa Chăm nói riêng. Việc nâng cao nhận thức của người dân phụ thuộc vào lứa tuổi, nghề nghiệp, trình độ học vấn… từ đó, có kế hoạch giáo dục, tuyên truyền cụ thể.
Nâng cao nhận thức về vai trò của cộng đồng trong hoạt động bảo tồn, phát huy giá trị nghệ thuật múa dân gian Chăm. Để bảo tồn văn hóa dân tộc, cách tốt nhất là để đồng bào – chủ nhân của di sản – tự bảo tồn di sản văn hóa của dân tộc mình. Tạo điều kiện cho đồng bào thực sự là chủ nhân của việc bảo tồn; phải đào tạo nguồn nhân lực là con em của đồng bào; coi trọng và phát huy vai trò của các già làng, trưởng bản trong hoạt động bảo tồn văn hóa.
Nâng cao nhận thức của người Chăm về lĩnh vực này, từ đó, có cơ sở để điều chỉnh hành động của mỗi cá nhân và cộng đồng dân tộc Chăm. Khi nhận thức của người dân về vấn đề này được nâng cao, vai trò của họ trong việc tham gia quản lý, bảo tồn và phát huy các giá trị múa dân gian Chăm sẽ ngày càng cao. Sự ủng hộ của cộng đồng, vai trò của quần chúng nhân dân là một trong những yếu tố quan trọng. Bởi, chính cộng đồng tạo ra những làn điệu múa dân gian và cũng chính cộng đồng là người sử dụng những làn điệu múa dân gian ấy, do vậy, cộng đồng phải là người tham gia quản lý, bảo vệ nghệ thuật múa dân gian Chăm.
Phát huy vai trò của những người đứng đầu làng, thôn, xóm – người nắm giữ và trao truyền di sản văn hóa trực tiếp trong cộng đồng dân tộc. Họ giữ vai trò quan trọng trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản; là lực lượng nòng cốt trong việc cùng cộng đồng sáng tạo những giá trị mới về văn hóa, trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc văn hóa truyền thống của dân tộc mình và văn hóa các dân tộc anh em phù hợp để làm giàu cho văn hóa từng dân tộc.
Hai là, hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với công tác nghiên cứu, bảo tồn và phát huy nghệ thuật múa Chăm
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Ninh Thuận cần thành lập nhóm nghiên cứu, tìm hiểu thực tế, tiến hành hội thảo với sự tham gia đóng góp của các nhà văn hóa dân gian. Từ đó, đề xuất, tham mưu với tỉnh về cơ chế chính sách đối với hoạt động bảo tồn giá trị nghệ thuật múa dân gian Chăm.
Đẩy mạnh sưu tầm nghiên cứu bài bản tất cả các điệu múa Chăm, lập hồ sơ, văn bản của từng loại múa; tiến hành ghi hình, vẽ hình… những điệu múa, động tác múa một cách chính xác nhất. Chỉ như vậy, nghệ thuật múa Chăm mới có thể chứa đựng được đầy đủ những điệu múa và các yếu tố âm nhạc.
Khuyến khích các nghệ nhân múa truyền lại một cách bài bản từng điệu múa cho các thế hệ trẻ học tập. Khuyến khích thế hệ trẻ dân tộc Chăm, những người đam mê học múa tìm hiểu; phát hiện, chăm sóc, bồi dưỡng các tài năng mới của người Chăm và đào tạo họ trở thành lực lượng nòng cốt sau này.
Tạo điều kiện thuận lợi cho văn nghệ sĩ, các nhà hoạt động văn hóa nghệ thuật là người Chăm sáng tạo ra những giá trị văn hóa thiết thực nhất phục vụ lại cộng đồng mình. Cần có chế độ đãi ngộ cho các nghệ nhân có công trong việc cung cấp tài liệu hoặc truyền thụ kinh nghiệm cho thế hệ trẻ. Đáng chú ý, múa Chăm luôn gắn bó với tín ngưỡng dân gian và tôn giáo nên rất thiêng liêng đối với cộng đồng Chăm. Vì vậy, những nhà biên đạo cần hiểu và khai thác đúng giá trị nghệ thuật múa Chăm. Cần khai thác múa Chăm nhiều hơn bằng những buổi diễn phục vụ cho sinh hoạt văn hóa văn nghệ, phục vụ khách du lịch…
Ba là, đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực đối với nghệ thuật múa Chăm
Mở các lớp năng khiếu đào tạo, bồi dưỡng nhân lực văn hóa nghệ thuật, nhất là về thang âm, điệu thức và các kỹ thuật trình diễn múa dân gian theo phong cách người Chăm. Cần tìm kiếm các nghệ nhân múa dân gian Chăm và chọn những nghệ nhân tiêu biểu, mời họ dạy cho các lớp năng khiếu; đưa một số các băng đĩa hình vào quá trình giảng dạy để làm tư liệu cụ thể. Việc truyền dạy có thể được tiến hành vào một số buổi tối trong tuần ở nhà văn hóa của thôn, làng, xã, với sự tham gia của những người nghệ nhân múa dân gian Chăm. Đây chính là mắt xích quan trọng trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị của nghệ thuật múa dân gian Chăm.
Cần có cơ chế khuyến khích, thành lập câu lạc bộ múa dân gian Chăm để duy trì các hoạt động luyện tập và thu hút thêm thành viên mới. Khuyến khích phát triển các nhóm sinh hoạt múa dân gian tại các làng, tạo điều kiện cho những nhóm này có thể sinh hoạt, biểu diễn định kỳ tại nhà văn hóa thôn, trung tâm văn hóa xã và coi đây là hoạt động văn hóa cần thiết để thu hút thế hệ trẻ tìm đến giao lưu.
Tạo điều kiện và hướng dẫn thế hệ trẻ tìm đến với nghệ thuật múa dân gian Chăm bằng nhiều hình thức, như khuyến khích giao lưu văn nghệ giữa các làng Chăm vào các dịp lễ lớn. Tạo cơ hội cho thế hệ trẻ làm quen với những điệu nhạc, cấu trúc cơ bản của các nhạc cụ truyền thống Chăm, như các ragam của Ginăng, Saranai… để thế hệ trẻ có thể vận dụng sáng tạo tiết tấu đặc trưng của nghệ thuật múa truyền thống nhưng vẫn mang đậm chất giai điệu Chăm.
Đầu tư cơ sở vật chất cho các lớp học múa dân gian Chăm, câu lạc bộ được diễn ra thuận lợi. Đồng thời, cần tăng cường đầu tư nâng cấp và xây dựng mới các thiết chế văn hóa tại các xã, góp phần nâng cao mức hưởng thụ văn hóa nghệ thuật của nhân dân. Bên cạnh đó, huy động các nguồn lực trong nhân dân xây dựng các thiết chế văn học nghệ thuật ở cơ sở, trong đó có sự hỗ trợ của Nhà nướcq
——————————
(1) Đảng bộ tỉnh Ninh Thuận, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Ninh Thuận lần thứ XIV, nhiệm kỳ 2020 – 2025
(2) Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Ninh Thuận, Báo cáo tổng kết công tác năm 2019, nhiệm vụ trọng tâm năm 2020 về lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn
(3) Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Thuận, Kế hoạch số 1105/KH-UBND về triển khai thực hiện Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận, ngày 30/3/2017
Tạp chí Khoa học Chính trị Số 06/2022
