LÊ TRỌNG HANH(*)
MAI VĂN ĐỨC(**)

(*) PGS, TS, Học viện Chính trị Công an nhân dân
(**) ThS, Học viện Chính trị Công an nhân dân

Tóm tắt: Lợi dụng vấn đề dân chủ, nhân quyền là một trong những trọng tâm chiến lược “diễn biến hòa bình” của tổ chức, cá nhân thù địch, thiếu thiện chí với Việt Nam. Bài viết tiếp cận, phân tích, chỉ ra những luận điệu xuyên tạc của các đối tượng về những thành tựu to lớn mà Việt Nam đã đạt được trong bảo đảm quyền sống của người dân với sự lãnh đạo của Đảng và đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả công tác phản bác cũng như bảo đảm tốt hơn quyền sống của người dân trong thời gian tới.
Từ khóa: Đảng Cộng sản Việt Nam; quyền con người; quyền sống

1. Nhận diện những luận điệu xuyên tạc của các đối tượng
Thời gian qua, trước những kết quả, thành tựu to lớn mà Đảng và nhân dân ta đã đạt được trong công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, một số tổ chức, cá nhân thiếu thiện chí luôn tìm cách phủ nhận, xuyên tạc, chống phá bằng nhiều thủ đoạn, luận điệu tinh vi, nham hiểm. Các đối tượng cho rằng, quyền con người nói chung, quyền sống của người dân ở Việt Nam nói riêng mới chỉ được Đảng, Nhà nước ghi nhận trên “giấy tờ”, mà chưa thật sự được quan tâm, bảo đảm trên thực tế. Thủ đoạn phổ biến của chúng thường là viện dẫn tình huống cụ thể, hoặc lợi dụng một số mặt hạn chế, khó khăn, thách thức của đất nước hiện nay để quy chụp, cho rằng, tính mạng người dân không được bảo vệ an toàn, luôn bị đe dọa bởi nhiều nguyên nhân, như: tội phạm, tệ nạn xã hội, thiên tai, ô nhiễm môi trường, dịch bệnh,…
Các đối tượng lập luận, quy kết rằng, nguyên nhân của những hạn chế, thách thức mà đất nước đang phải đối mặt hiện nay là do năng lực lãnh đạo của Đảng yếu kém, làm cho kinh tế đất nước nghèo nàn, kiệt quệ; người dân không được chăm sóc đầy đủ. Đáng chú ý, một số người Việt Nam sinh sống ở nước ngoài ít quan tâm đến những đổi thay, phát triển của đất nước, hùa theo các luận điệu xuyên tạc, đăng tải nhiều tin, bài viết, thậm chí quay, phát trực tiếp trên các trang mạng xã hội ca ngợi cuộc sống ở các nước tư bản như “thiên đường” cùng với thái độ miệt thị, chê bai, dè bỉu đời sống của người dân trong nước, gây bất bình trong dư luận xã hội, đưa thông tin sai lệch về tình hình kinh tế – xã hội nước ta.
2. Giá trị của quyền sống và thành tựu bảo đảm quyền sống của người dân với sự lãnh đạo của Đảng
Có lẽ ít quốc gia – dân tộc nào trên thế giới thấm thía sâu sắc giá trị của quyền sống như ở Việt Nam. Một dân tộc mà trong quá trình dựng nước và giữ nước đã phải mất 12 thế kỷ chống ngoại xâm, giải phóng dân tộc và gần như chưa có thế kỷ nào được sống trọn vẹn trong hòa bình. Một dân tộc mà trong lịch sử chiến tranh thế giới bị ném bom tàn phá nhiều nhất.
Trong dòng lịch sử ấy, Đảng Cộng sản Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, rèn luyện đã lãnh đạo cách mạng Việt Nam từ một nước thuộc địa, dưới ách đô hộ tàn khốc, “địa ngục trần gian” của chế độ thực dân, phong kiến đã không tiếc máu xương, quật cường đứng lên đấu tranh, giành lại độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (ngày 02/9/1945). Sau gần một thế kỷ dưới ách thống trị của thực dân Pháp, dân tộc Việt Nam đã tự hào tuyên bố với toàn thể quốc dân và bạn bè quốc tế về quyền sống và các quyền cơ bản, thiêng liêng của con người: “Tất cả mọi người đều sinh ra bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được, trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc… Suy rộng ra, câu ấy có ý nghĩa là: Tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng; dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do”(1).
Đất nước độc lập chưa được bao lâu, nhân dân chưa kịp hưởng nền hòa bình mới giành được, chính quyền non trẻ mới thành lập đã phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, thử thách, “thù trong, giặc ngoài”, tình thế cách mạng ví như “ngàn cân treo sợi tóc”. Trước dã tâm và hành động xâm lược nước ta một lần nữa của thực dân Pháp, ngày 19/12/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến, phát động cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện, trường kỳ. Người đã chỉ cho chúng ta một thực tế tàn khốc: “Chúng ta muốn hòa bình, chúng ta phải nhân nhượng. Nhưng chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta lần nữa!”(2) và Người đã kêu gọi đồng bào cả nước “phải đứng lên”, “… thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”(3), vì đó là con đường sống duy nhất của nhân dân, dân tộc yêu chuộng hòa bình.
Trải qua các giai đoạn, với sự lãnh đạo của Đảng, giương cao ngọn cờ “độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội”, với tinh thần “không có gì quý hơn độc lập, tự do”, “thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”; “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”, “tất cả vì miền Nam ruột thịt”,… toàn Đảng, toàn quân, toàn dân đã anh dũng chiến đấu, hy sinh giành thắng lợi trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ, bảo vệ vững chắc chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc trong các cuộc chiến tranh biên giới. Sự kiện Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, đại thắng mùa Xuân năm 1975 đi vào lịch sử dân tộc như những mốc son chói lọi về tinh thần kiên cường, bất khuất, sức sống mãnh liệt, khát vọng độc lập, tự do. Ngày hội đất nước thống nhất, hòa bình, non sông thu về một mối là thành quả đánh đổi bằng sự hy sinh xương máu của biết bao thế hệ cha ông, là một phần máu thịt của hàng triệu đồng bào, chiến sĩ, quân dân cả nước và hàng triệu người con ưu tú đã vĩnh viễn nằm lại nơi chiến trường, sự giúp đỡ chí tình, chí nghĩa của các nước xã hội chủ nghĩa anh em, nhân dân yêu chuộng hòa bình thế giới. Một chính đảng – Đảng Cộng sản Việt Nam đã dẫn dắt dân tộc vượt qua ngần ấy gian khổ, đau thương, mất mát… không lý gì lại xem nhẹ giá trị của độc lập, tự do, xem nhẹ quyền con người, đặc biệt là quyền sống.
Qua gần 40 năm đổi mới, hơn 30 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội năm 1991, “từ một đất nước nghèo nàn, có cơ sở vật chất – kỹ thuật, kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội lạc hậu, trình độ thấp, đến nay, Việt Nam đã vươn lên trở thành nước đang phát triển, có thu nhập trung bình; văn hoá, xã hội tiếp tục phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được cải thiện…”(4). Qua đó đã tạo nền tảng chính trị, kinh tế, văn hóa – xã hội, môi trường an ninh vững chắc để bảo đảm quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, trong đó có quyền được sống an toàn, lành mạnh trong môi trường hòa bình, ổn định. Trong quan hệ đối ngoại cũng như đối nội, Đảng ta luôn “lấy dân làm gốc”, ghi nhận và bảo đảm trên thực tế các quyền con người nói chung, quyền sống của người dân nói riêng.
Về kinh tế, những thành tựu đạt được trong phát triển kinh tế đã bảo đảm tốt hơn đời sống vật chất, chăm sóc sức khỏe cho người dân. Nước ta từ kém phát triển, khủng hoảng kinh tế, thiếu đói đã vươn lên trở thành quốc gia đang phát triển năng động, xuất khẩu gạo lớn thứ hai thế giới, an ninh lương thực được bảo đảm. Tiềm lực và quy mô nền kinh tế tăng lên, an sinh xã hội ngày càng mở rộng, mức sống của người dân được nâng cao. Tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều liên tục giảm. Đời sống của người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số được quan tâm chăm lo; kết cấu hạ tầng thiết yếu ở các huyện nghèo, xã nghèo được tăng cường đầu tư. Chính sách tiền lương được cải thiện, bảo hiểm xã hội được mở rộng; chính sách đối với người có công được quan tâm; trẻ em được bảo vệ trước các nguy cơ bạo lực, xâm hại, đặc biệt là xâm hại tình dục.
Về văn hóa, xã hội, người dân ngày càng được tiếp cận, thụ hưởng đầy đủ, toàn diện, đa dạng hơn các giá trị vật chất, tinh thần. Y tế, giáo dục có bước phát triển mạnh mẽ, chăm sóc sức khỏe cho người dân được chú trọng. Công tác phòng, chống dịch bệnh được đánh giá cao. Bà Angela Pratt – Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam cho rằng, tất cả kết quả đáng ghi nhận đó nhờ vào sự lãnh đạo của Đảng và cam kết của Chính phủ. Đồng thời, bà Angela Pratt nhấn mạnh: “Một yếu tố quan trọng là sự không mệt mỏi của ngành y tế. Được sự hỗ trợ của các ngành, họ làm việc không ngày nghỉ, suốt ngày đêm. Tôi đặc biệt muốn ghi nhận những nỗ lực và cam kết của các nhân viên y tế” và cho rằng: “Các nước trên thế giới có thể học hỏi kinh nghiệm từ công tác phòng, chống dịch của Việt Nam. Bài học này cũng cần được phát huy, chuẩn bị để ứng phó với các đại dịch khác trong tương lai”(5).
Cùng với việc phát triển kinh tế, xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân, việc phòng ngừa, xử lý các yếu tố, nguyên nhân điều kiện đe dọa tính mạng, sức khỏe người dân, nhất là các nguy cơ, đe dọa phi truyền thống, khủng bố quốc tế, xung đột vũ trang, mâu thuẫn, xung đột xã hội, bạo loạn,… luôn được chú trọng. An ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội được giữ vững, tăng cường, tạo môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước bền vững, người dân được thụ hưởng các thành quả của công cuộc đổi mới mang lại.
Có thể khẳng định, ở Việt Nam, môi trường hòa bình, ổn định là một trong những điểm sáng trong quan hệ quốc tế cũng như thu hút đầu tư, du lịch nước ngoài. Có lẽ, ít nơi nào như ở nước ta, các nguyên thủ quốc gia khi đến thăm và làm việc tại Hà Nội có thể “thoải mái”, yên tâm đi “dạo phố”, “tập thể dục” ở Hồ Gươm, “ăn bún chả” phố cổ, “uống bia hơi Hà Nội”,… Theo kết quả khảo sát của Tổ chức InterNations, Việt Nam là một trong 10 quốc gia có môi trường tốt nhất để sinh sống, làm việc và đã giữ vị trí này liên tiếp trong 07 năm qua; có 80% du khách nước ngoài cho rằng người dân Việt Nam hiếu khách, thân thiện, trong khi mức trung bình của toàn cầu chỉ là 66%(6).
Như vậy, Đảng và Nhà nước không chỉ tôn trọng, ghi nhận đầy đủ quyền con người, quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân, mà còn đặc biệt quan tâm, bảo đảm các điều kiện thực thi trong thực tiễn. Việt Nam đã và đang tiếp tục khẳng định vị thế, uy tín trên trường quốc tế; là một trong những điểm sáng về bảo vệ và thực thi quyền con người theo Hiến pháp, pháp luật quốc gia và phù hợp với các công ước, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Những thành quả này càng quý giá hơn khi nước ta trải qua và bị tàn phá nặng nề bởi hai cuộc chiến tranh trong suốt gần một thế kỷ, bị bao vây, cấm vận về kinh tế, nhưng chỉ chưa đầy nửa thế kỷ, với sự lãnh đạo của Đảng, nước ta đã vươn lên trở thành nước đang phát triển năng động trong khu vực và thế giới và “… chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay”(7).
Thành tựu đạt được trong bảo đảm quyền con người, quyền sống của người dân là rất to lớn. Tuy nhiên, Đảng cũng thẳn thắn chỉ ra những điểm hạn chế, bất cập cần nhận diện, tập trung giải quyết để bảo vệ người dân trước những đe dọa về tính mạng, sức khỏe và nâng cao hơn nữa chất lượng môi trường, điều kiện sống của người dân. Đó là các vấn đề như: phát triển kinh tế chưa bền vững; cơ sở vật chất chưa được đầu tư đồng bộ; đời sống của nhân dân các vùng miền, các nhóm xã hội còn chênh lệch lớn. Trong lĩnh vực an ninh, trật tự, tội phạm hình sự được kiềm chế, tuy nhiên vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ diễn biến phức tạp, nhất là các tội phạm về ma túy, tội phạm có tổ chức xuyên biên giới, …; năng lực phòng ngừa, ứng phó với các vấn đề an ninh phi truyền thống được nâng cao, song chưa đáp ứng được yêu cầu, đòi hỏi của thực tiễn. Chất lượng y tế còn thấp, chưa đáp ứng được nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Tình trạng trên có nguyên nhân chủ quan, nhưng cũng là những vấn đề khách quan mà bất kể quốc gia đang phát triển nào cũng phải đối mặt. Về vấn này từ góc nhìn so sánh, có thể thấy so với nhiều quốc gia, thậm chí là những quốc gia phát triển hàng đầu thế giới, rõ ràng ở một số mặt, một số lĩnh vực, Việt Nam đã và đang thể hiện những ưu điểm vượt trội trong việc bảo đảm quyền sống của người dân.
Thực tế là, nhiều quốc gia, khu vực phải đối mặt với những vấn đề rất nghiêm trọng đe dọa quyền sống của con người, như khủng bố quốc tế, quản lý vũ khí, bạo lực, xung đột cục bộ, thảm họa di cư, ô nhiễm môi trường… Như tại Mỹ, bạo lực đã và đang là vấn nạn nhức nhối khi mà các cuộc xả súng hàng loạt ngày càng gia tăng cả về quy mô, tính chất, mức độ nguy hiểm. Chỉ tính trong 64 ngày đầu năm 2023, nước Mỹ đã xảy ra 102 vụ xả súng hàng loạt, làm 149 người thiệt mạng và gần 400 người bị thương(8). Đáng chú ý, nhiều trong số các vụ việc xả súng thương tâm nhắm đến các trường học, thậm chí là trường mầm non – nơi mà những trẻ em cần được quan tâm, bảo vệ đặc biệt bởi pháp luật và chính quyền. Người đứng đầu tổ chức chống súng đạn hàng đầu tại Mỹ – Chiến dịch Brady ngăn chặn bạo lực súng đạn (BCPGV) đã thừa nhận một thực tế: “Người Mỹ mệt mỏi vì sợ hãi nếu họ hoặc gia đình họ sẽ là nạn nhân tiếp theo của một vụ xả súng hàng loạt… Con cái của chúng tôi cũng mệt mỏi với việc được yêu cầu chạy trốn, ẩn nấp và chiến đấu”(9). Bên cạnh đó, tình trạng xung đột vũ trang, bạo lực, tiếp tục diễn biến phức tạp nhiều quốc gia, khu vực trên thế giới đã và đang trực tiếp đe dọa không chỉ đến tính mạng, mà còn hủy hoại môi trường, điều kiện sống của hàng triệu dân thường.
3. Giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh phản bác và bảo đảm tốt hơn quyền sống của người dân trong thời gian tới
Trong bối cảnh mới, việc bảo đảm quyền con người nói chung, quyền sống nói riêng ở nước ta đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ, thách thức trước tác động toàn diện, đa chiều từ tình hình thế giới, khu vực và từ trong chính nội tại các quá trình kinh tế, văn hóa, xã hội của đất nước, trong đó có các nguy cơ xung đột xã hội, bạo lực… Thời gian tới, nhằm góp phần nâng cao chất lượng bảo đảm quyền sống cho người dân, đồng thời, kịp thời nhận diện, đấu tranh có hiệu quả với các luận điệu xuyên tạc, chống phá về vấn đề này, cần thực hiện giải pháp sau:
Một là, tiếp tục đa dạng nội dung, hình thức và đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên và nhân dân về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, trong đó có quyền sống. Sự hiểu biết đầy đủ, đúng đắn của người dân về quyền con người, quyền sống cũng như các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước là điều kiện tiên quyết để bảo vệ, thúc đẩy việc thực hiện quyền con người, quyền sống một cách hiệu quả. Việc tuyên truyền về quyền con người nói chung, quyền sống nói riêng được thực hiện trên cơ sở 03 trụ cột: (1) phổ biến, giáo dục kiến thức về quyền con người, về quyền sống; (2) tuyên truyền về các nỗ lực và thành tựu bảo đảm quyền con người, quyền sống; (3) giải thích, làm rõ, phản bác các thông tin sai lệch, xuyên tạc về bảo đảm quyền con người ở Việt Nam. Theo đó, chủ động nắm tình hình, nhận diện, phát hiện sớm để tổ chức các hoạt động đấu tranh, phản bác luận điệu xuyên tạc về quyền sống của người dân Việt Nam trên các phương tiện thông tin đại chúng kết hợp với tuyên truyền, phản bác trên các nền tảng mạng xã hội. Thông qua hợp tác quốc tế đa phương, song phương và các cơ chế đối thoại nhân quyền để trao đổi thông tin, hợp tác bảo đảm quyền con người, quyền sống trên cơ sở phương châm tôn trọng và hiểu biết, đối thoại và hợp tác, bảo đảm và thúc đẩy quyền con người cho mọi người.
Hai là, tiếp tục nghiên cứu, tổng kết, bổ sung, phát triển lý luận về quyền con người nói chung, quyền sống của người dân nói riêng. Tiếp tục nghiên cứu, thể chể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng, cụ thể hóa chính sách, pháp luật của Nhà nước, nhất là các quy định của Hiến pháp năm 2013 về quyền con người, quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân, đặc biệt là quyền sống. Nâng cao năng lực nội luật hóa luật pháp quốc tế về nhân quyền, quyền sống của con người bảo đảm vừa đáp ứng yêu cầu, đòi hỏi của hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, đồng thời vừa quán triệt các nguyên tắc, phương châm, quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, phù hợp Hiến pháp, luật pháp quốc gia và các thể chế, thiết chế kinh tế, chính trị, văn hóa – xã hội quốc gia. Đẩy mạnh phát triển kinh tế – xã hội, chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân. Nâng cao chất lượng các dịch vụ công, y tế, giáo dục, chăm sóc sức khỏe người dân, nhất là ở những địa bàn vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn. Xây dựng con người Việt Nam thời đại mới gắn kết chặt chẽ giữa giá trị truyền thống và giá trị hiện đại.
Ba là, nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ an ninh, trật tự, đấu tranh phòng, chống tội phạm, tệ nạn xã hội, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, an ninh con người; xác định an ninh, an toàn là một trong những yếu tố hàng đầu trong cuộc sống của người dân. Nhận diện và ứng phó các thách thức, đe dọa an ninh phi truyền thống, nhất là trong phòng, chống thiên tai, cứu nạn, cứu hộ, giảm thiểu tối đa các tác nhân đe dọa đến tính mạng và môi trường, điều kiện sống của người dân, hướng tới xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, lành mạnh. Xây dựng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại làm nòng cốt trong bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân trước các yếu tố, nguy cơ đe dọa từ bên ngoài, từ bên trong.
Bốn là, trong mọi hoàn cảnh, việc tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng thực sự trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ; nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng và tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng cộng sản lãnh đạo có ý nghĩa chiến lược. Phát huy vai trò của hệ thống chính trị, đặc biệt là hệ thống chính trị ở cơ sở, các lực lượng chức năng (quân đội, công an, tòa án, kiểm sát…), Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể quần chúng trong việc giúp đỡ, hỗ trợ người dân tháo gỡ những khó khăn trong cuộc sống. Tiếp tục đẩy mạnh, kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, làm trong sạch bộ máy hệ thống chính trị; có cơ chế thu hút, đãi ngộ, sử dụng người tài, có tâm, có tầm đảm nhiệm những trọng trách để phát huy năng lực, sở trường phụng sự Tổ quốc, Đảng và nhân dân./.

————————————————

(1), (2) và (3) Hồ Chí Minh, Toàn tập, t.4, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr.1, 534 và 534
(4) Diễn văn của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng tại Lễ kỷ niệm 90 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/ky-niem-90-nam-ngay-thanh-lap-dang-cong-san-viet-nam-3-2-1930-3-2-2020-/-/2018/815925/dien-van-cua-tong-bi-thu%2C-chu-tich-nuoc-nguyen-phu-trong-tai-le-ky-niem-90-nam-ngay-thanh-lap-dang-cong-san-viet-nam.aspx
(5)https://mic.gov.vn/mic_2020/Pages/TinTuc/155818/WHO–Cac-quoc-gia-co-the-hoc-kinh-nghiem-chong-Covid-19-cua-Viet-Nam.html
(6)https://vtv.vn/van-hoa-giai-tri/goc-nhin-van-hoa-an-tuong-viet-nam-qua-con-mat-du-khach-quoc-te-20221113115838393.htm
(7) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, t.I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, tr.25
(8) và (9) https://dangcongsan.vn/the-gioi/nhung-van-de-toan-cau/tu-dau-nam-2023-hon-100-vu-xa-sung-hang-loat-xay-ra-o-my-633089.html

(Tạp chí Khoa học chính trj Số 03_2024)